Luật sư tư vấn bồi thường thiệt hại trong trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng?

Luật sư tư vấn bồi thường thiệt hại trong trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng?

Câu hỏi

Khái niệm phòng vệ chính đáng và vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng được quy định như thế nào? Các điều kiện phát sinh bồi thường thiệt hại trong một số trường hợp cụ thể ? Nội dung bồi thường thiệt hại trong trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng?

1. Cơ sở pháp lý:

– Bộ luật dân sự năm 2015

2. Luật sư tư vấn:

Bồi thường thiệt hại trong trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng (Điều 594 Bộ luật dân sự 2015).

Mục 3. BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI TRONG MỘT SỐ TRƯỜNG HỢP CỤ THỂ

Điều 594. Bồi thường thiệt hại trong trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng

Người gây thiệt hại trong trường hợp phòng vệ chính đáng không phải bồi thường cho người bị thiệt hại.

Người gây thiệt hại do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng phải bồi thường cho người bị thiệt hại.

Từ quy định nếu trên thì có thể thấy nổi bật lên những điểm như sau:

Thứ nhất, khái niệm phòng vệ chính đáng và vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng

Phòng vệ chính đáng là hành vi của người vì bảo vệ lợi ích của Nhà nước, của tổ chức, bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của mình hoặc của người khác, mà chống trả lại một cách cần thiết người đang có hành vi xâm phạm các lợi ích nói trên gây ra các thiệt hại về tài sản, tính mạng hoặc sức khỏe của người đó.

Như vậy, về căn bản, cũng như quy định của luật hình sự, hành vi phòng vệ chính đáng là hành vi hợp pháp do đó không làm phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại (thiếu một trong bốn yếu tố phát sinh trách nhiệm là hành vi trái pháp luật ). Tương tự như vậy trong luật hình sự hành vi phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm.

Tuy nhiên, vì lẽ hành vi phòng vệ chỉ được coi là hợp pháp khi “chính đáng”, do đó việc vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng nghĩa là có hành vi chống trả rõ ràng quá mức cần thiết, không phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi xâm hại, thì việc phòng vệ không còn được coi là hợp pháp. Nói cách khác lúc này đã có đủ căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.

Thứ hai, các điều kiện phát sinh:

– Có thiệt xảy ra trên thực tế: tài sản, tính mạng, sức khoẻ.

– Có hành vi trái pháp luật:

+ Của người bị thiệt hại: chủ động tấn công xâm hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể khác. Như vậy xét về yếu tố khởi phát thì hành vi của người bị thiệt hại (hành vi tấn công) được coi là tiền đề cho việc gây thiệt hại, tuy nhiên hành vi ấy không hướng đến việc gây thiệt hại cho chính người có hành vi, mặt khác có cũng không là điều kiện tất yếu dẫn đến sự phòng vệ vượt quá giới hạn.

Cũng cần lưu ý hành vi tấn công không phải là căn cứ mà chỉ là điều kiện để phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo Điều 594, tuy nhiên nếu không có hành vi tấn công thì không thể áp dụng Điều 594 (trong các trường hợp phòng vệ tưởng tượng chẳng hạn).

+ Người gây thiệt hại: hành vi vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng. Để xác định sự vượt quá cần xem xét các yếu tố có liên quan về tương quan lực lượng, về cân bằng giữa phương tiện, cách thức được sử dụng trong tấn công và phòng vệ.

– Có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật của người gây thiệt hại, người bị thiệt hại với thiệt hại xảy ra

– Lỗi của người bị thiệt hại, người gây thiệt hại: như đã phân tích, lỗi của người tấn công là hướng đến việc gây hại cho người phòng vệ, do vậy nó không phải là căn cứ để phân định trách nhiệm bồi thường và do đó đây không phải là trường hợp bồi thường do nhiều người cùng có lỗi. Lỗi của người vượt qúa giới hạn phòng vệ chính đáng thể hiện về nhận thức đối với hậu quả có thể xảy ra. Trong đa phần trường hợp thì người phòng vệ cố ý về hành vi nhưng vô ý về hậu quả.

Thứ ba, nội dung:

Người gây thiệt hại do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng phải bồi thường cho người bị thiệt hại: mức bồi thường là tòan bộ thiệt hại và không xem xét đến mức độ lỗi của bên tấn công.

Chú ý:

1. Nếu không rơi vào các trường hợp cụ thể thì áp dụng các nguyên tắc chung để bồi thường. BLDS không định nghĩa thế nào là phòng vệ chính đáng.

2. Rất khó để xác định thế nào là phòng vệ cần thiết. Người có hành vi phòng vệ phải chứng minh định mức cần thiết. Chính vì thế, những người thi hành công vụ rất ngại sử dụng vũ khí để phòng vệ….

3. Cơ sở lý luận: Đ604 (hướng dẫn tại Nghị Quyết 03/2006 của Hội đồng thẩm phán, Tòa án nhân dân tối cao), vận dụng 4 căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường để lý luận, trong đó, căn cứ quan trọng nhất là mối quan hệ nhân quả giữa hành vi gây thiệt hại và nguyên nhân của nó.

Ví dụ: vì tự vệ, A đâm chết B. Tuy nhiên, mối quan hệ nhân quả giữa lỗi của B (tấn công A) không là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến cái chết của B. Hiện nay tồn tại 3 quan điểm về mức độ bồi thường ở Đ613. Tuy nhiên, tinh thần của luật pháp (ý chí của nhà nước) là bồi thường toàn bộ.

Give a Comment