Quyền nuôi con sau khi ly hôn và thực tiến giải quyết tranh chấp về quyền nuôi con tại tòa án?

Quyền nuôi con sau khi ly hôn và thực tiến giải quyết tranh chấp về quyền nuôi con tại tòa án?

Câu hỏi

Ly hôn ở Việt nam không ngừng tăng cao đặc biệt là ở những gia đình trẻ. Có những gia đình đã ly hôn ngay sau khi về sống chung với nhau một thời gian ngắn. Trong bài viết này Luật Minh Khuê đề cập đến một trong những dạng tranh chấp phổ biến nhất là tranh chấp quyền nuôi con sau khi ly hôn. Vậy tòa án sẽ giải quyết quyền nuôi con cho như thế nào ? căn cứ vào đâu để giải quyết?

Trả lời

1. Thực tiễn về ly hôn và tranh chấp quyền nuôi con:

Hiện nay, Các vụ án ly hôn chiếm 50 % các vụ án dân sự, tỷ lệ ly hôn đối với những người trẻ cao (dưới 35 tuổi chiếm tỷ lệ 30 %) và không ngừng tăng theo thời gian.

Sau khi ly hôn thường xẩy hai tranh chấp chính:

Thứ nhất, Tranh chấp về quyền nuôi con và trợ cấp tiền nuôi con sau ly hôn;

Thứ hai, Tranh chấp về tài sản chung, tài sản riêng của hai vợ chồng;

Trong hai tranh chấp phổ biến này thì tranh chấp về quyền nuôi con say ly hôn là khó giải quyết nhất, bởi lẽ:

– Nhiều cặp vợ chồng chỉ có một con chung;

– Điều kiện về kinh tế của người đàn ông trong gia đình sau ly hôn thường cao hơn nhiều so với người vợ. Do tập quán sinh hoạt của người Việt là con dâu thường về ở gia đình chồng sau khi kết hôn; Người phụ nữ thường ở nhà làm việc khi nghỉ sinh con…

– Do các yếu tố bạo hành gia đình, ngoại tình, rượu chè, cờ bạc nợ nần… cho nên giữa hai bên Vợ hoặc Chồng khi ly hôn thường có những mâu thuẫn gay gắt về nhau cho nên họ không muốn để đối phương nuôi con bằng mọi cách, bằng mọi giá vì cho rằng sẽ ảnh hưởng xấu đến con.

2. Pháp luật quy định như thế nào về quyền nuôi con khi ly hôn ?

Đầu tiên, chúng ta nhận thấy khá rõ tư tưởng á đông trong việc xây dựng luật hôn nhân gia đình “gia đình là tế bào của xã hội – là cái nôi nuôi dưỡng, là môi trường quan trọng hình thành và giáo dục nhân cách của trẻ em”. Do vậy, pháp luật có thiên hướng bảo vệ sự bền vững của gia đình. Nhưng hiện nay, sự bền vững của gia đình (đặc biệt là gia đình trẻ) đang bị đe dọa nghiêm trọng cùng với sự phát triển về tư tưởng, văn hóa, hội nhập kinh tế thị trường.

Vậy, Luật hôn nhân gia đình năm 2014 quy định như thế nào về quyền nuôi con:

Thứ nhất, Luật Hôn nhân gia đình năm 2014 tôn trọng sự tự nguyện thỏa thuận của vợ và chồng về quyền nuôi con sau khi ly hôn. Khoản 2, điều 81 quy định “Vợ chồng thoả thuận về người trực tiếp nuôi con, nghĩa vụ, quyền của mỗi bên sau khi ly hôn với con; trườn hợp không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi căn cứ vào quyền lợi của con; Nếu con từ 07 tuổi trở nên thì phải xem xét đến nguyện vọng của con”.

Như vậy, Vợ và chồng có thể cùng bàn bạc, thống nhất xem ai sẽ là người trực tiếp nuôi con – Pháp luật tôn trọng và xem đây là một yếu tố quan trọng để giải quyết việc nuôi con. Nếu thỏa thuận thành thì Tòa án sẽ đương nhiên chấp thuận.

Ví Dụ: Gia đình có hai con Bố sẽ nuôi cháu đầu, Mẹ sẽ nuôi cháu thứ hai. Sự thỏa thuận này được ghi nhận vào trong đơn xin ly hôn và các biên bản lấy lời khai theo trình tự tố tụng tại tòa án.

Thứ hai, Nguyên tắc “Con dưới 36 tháng tuổi quyền nuôi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện trực tiếp nuôi dưỡng – Khoản 3, điều 81 luật hôn nhân gia đình”

Điều này khá dễ hiểu, bởi với con dưới 36 tháng tuổi các yếu tố “sinh học” như: Bú, mớm, ăn dặm … của con phụ thuộc nhiều hơn vào người Mẹ nên việc giao con cho mẹ nuôi là thuận với lẽ tự nhiên.

Thứ ba, Sau khi ly hôn “Cha mẹ vẫn có quyền, nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con, khoản 1 điều 81, Luật hôn nhân gia đình”. Như vậy, con có thuộc quyền nuôi của cha hay mẹ thì các bên vẫn phải tôn trọng quyền trông nom, chăm sóc, giáo giục con của người còn lại. Điều này, tạo sự cân bằng về tâm lý, quyền được yêu thương của cả cha và mẹ sau khi ly hôn.

3. Một số vướng mắc pháp lý thường gặp khi giải quyết về quyền nuôi con sau ly hôn ?

Trường hợp 1: Tranh chấp quyền nuôi con khi hai vợ chồng chỉ có một con chung duy nhất. Đây là một trong những vấn đề khá phổ biến trong xã hội hiện đại ngày nay. Vậy các bên cần làm gì để giành quyền nuôi con ? Tòa án phán quyết quyền nuôi con dựa trên những tiêu chí nào ?

Khi chỉ có một con chung, điều đầu tiên chúng ta cần xem xét là độ tuổi của con.

+ Con dưới 36 tháng tuổi thì quyền nuôi con thuộc về Mẹ (Khoản 3, điều 81, Luật Hôn nhân gia đình);

+ Con trên từ 3 đến 7 tuổi quyền nuôi con của hai cha mẹ là ngang nhau;

+ Con trên 07 tuổi thì tòa án phải xem xét nguyện vọng của con muốn ở với ai để là căn cứ xem xét về quyền nuôi con.

Trên thực tiễn của cuộc sống và quá trình tố tụng với vai trò là một luật sư nhiều năm tham gia giải quyết các vụ án hôn nhân gia đình. Tôi nhận thấy rằng “việc xem xét nguyện vọng của con trên 07 tuổi tại tòa án” thường ảnh hưởng không tốt đến tâm lý của trẻ, quan điểm của trẻ thường xuyên thay đổi (hôm nay nói ở với bố, ngày mai nói ở với Mẹ). Với trường hợp này, Cha Mẹ nên thấu hiểu và hướng dẫn con viết đơn nêu rõ nguyện vọng của mình để gửi tòa án (cha mẹ ký xác nhận chữ ký cho con dưới đơn) để cung cấp các thông tin pháp lý cần thiết cho tòa án và tranh ảnh hưởng tâm lý cho trẻ.

Điều kiện về kinh tế của Cha, Mẹ, như:

+ Nơi ở sau khi ly hôn (Đi thuê, ở chung bố mẹ chồng, có nhà riêng …)

+ Thu nhập thường xuyên (thu nhập không thường xuyên)…

+ Công việc làm ổn định;

Điều kiện giáo dục của Cha, Mẹ khả năng chăm sóc, phát triển hình thành nhân cách tốt cho trẻ (Điều kiện giáo dục) của Cha, Mẹ:

+ Trình độ văn hóa;

+ Tính chất công việc (VD: Một giáo viên có thời gian chăm sóc và giáo dục con nhiều hơn một kỹ sư công trình…);

+ Lối sống…

Trường hợp 2: Có nhiều con chung nhưng một bên muốn giành hết quyền nuôi con khi cho rằng bên kia không đủ khả năng kinh tế, hoặc lối sống không phù hợp với sự phát triển và hình thành nhân cách của con. Trong trường hợp này ngoài các yếu tố về độ tuổi, điều kiện kinh tế, điều kiện giáo dục thì bên giành quyền nuôi con cần chứng minh bằng các bằng chứng cụ thể cho tòa án thấy rằng việc giao con cho người vợ/hoặc người chồng sẽ không tốt cho đứa trẻ. Quyền lợi của con sẽ là tốt nhất khi được giao cho mình nuôi.

Ví dụ:

Bố có hành vi bạo hành gia đình, thường xuyên đánh đập mẹ và các con;

Bố nghiện rượu, cờ bạc, nợ nần… (thậm trí là nghiện ma túy), thường xuyên giao du với các đối tượng xã hội;

Mẹ có lối sống buông thả, nợ nần, cờ bạc….

Tòa án sẽ xem xét tổng thể các vấn đề pháp lý và thực tiễn để đưa ra phán quyết “Ai là người có quyền nuôi con” theo quy định của pháp luật.

4. Vấn đề cấp dưỡng, chế độ cấp dưỡng cho con sau khi ly hôn ?
Khoản 2, điều 82, Luật Hôn nhân gia đình năm 2014 quy định “Cha, mẹ không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con”. Số tiền cấp dưỡng này do hai bên tự nguyện thỏa thuận hoặc yêu cầu tòa án xác định cụ thể dựa trên:

+ Thu nhập của các bên;

+ Mức sống cơ bản (chi phí) cho con ở mức có thể đảm bảo phát triển công bằng, ngang bằng giữa con với các bạn cùng trang lứa.

5. Vấn đề thay đổi người trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn ? Việc cản trở quyền thăm nom con sau hôn nhân ? Hạn chế quyền thăm con sau ly hôn ?
Theo quy định tại điều 84, luật hôn nhân gia đình năm 2014 thì: “trong trường hợp có yêu cầu của cha mẹ về việc thay đổi trực tiếp người nuôi con thì tòa án căn cứ vào các quy định sau để xem xét việc thay đổi đó, cụ thể:

– Cha mẹ có thỏa thuận về việc thay đổi người trực tiếp nuôi con phù hợp với lợi ích của con;

– Người trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con;

– Việc thay đổi người trực tiếp nuôi con phải xem xét đến nguyện vọng của con từ đủ 07 tuổi trở lên”.

Người trực tiếp nuôi con phải tôn trọng và tạo điều kiện phù hợp để cha hoặc mẹ thực hiện quyền thăm nom con sau khi ly hôn. Việc cản trở quyền thăm con sẽ bị pháp luật xử phạt vi phạm hành chính theo quy định tại điều 53, nghị định số 167/2013/NĐ-CP với mức phạt từ 100.000 đến 300.000 ngàn đồng.

Đối với những hành vi lợi dụng quyền thăm con để quấy rối cuộc sống riêng tư của chồng hoặc vợ cũ cũng bị pháp luật nghiêm cấm. Cụ thể theo quy định tại khoản 1, điều 85 của luật hôn nhân gia đình có quy định:
Cha, mẹ bị hạn chế quyền đối với con chưa thành niên trong các trường hợp sau đây:
– Bị kết án về một trong các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con với lỗi có ý hoặc vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng con.
– Phá tán tài sản của con; Có lối sống đồi trụy;
– Xúi giục, ép buộc con làm những điều trái pháp luật, trái đạo đức xã hội.

6. Lời khuyên của luật sư về giải quyết quyền nuôi con sau ly hôn ?
Theo quan điểm của tôi khi hôn nhân đổ vỡ vì bất ký lý do gì thì hãy:

+ Tham vấn ý kiến của luật sư để có cái nhìn khách quan, trung thực về mọi vấn đề pháp lý liên quan quan đến giải quyết tranh chấp quyền nuôi con sau ly hôn.

+ Các bên nên cố gắng có cái nhìn tốt về nhau khi ly hôn, chỉ khi Chúng ta suy nghĩ tích cực về nhau thì mới không tạo ra hận thù trong hôn nhân và tránh làm tổn thương đến con trẻ. Không nên vì mâu thuẫn vợ chồng mà gây tác động tâm lý tiêu cực đến các con “trẻ em luôn là người thiệt thòi nhất” khi gia đình đổ vỡ, vì vậy hãy làm mọi điều tốt nhất cho trẻ để có thể bù đắp phần nào sự thiếu hụt tình cảm của cha hoặc của mẹ sau hôn nhân.

Give a Comment